Bạn có bao giờ ngước nhìn bản đồ thế giới và tự hỏi: giữa mênh mông đại dương kia, có bao nhiêu hòn đảo đang ẩn mình? Đó là câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng lại khiến các nhà khoa học đau đầu suốt nhiều thập kỷ. Sự thật là không ai có thể đưa ra một con số chính xác tuyệt đối, bởi các đại dương vẫn còn chứa vô vàn điều bí ẩn. Hãy cùng tôi, một chuyên gia hải dương học, lặn sâu vào thế giới đầy mê hoặc này để tìm lời giải đáp chi tiết nhất.
Tại sao không thể có một con số chính xác cho tất cả các đảo?
Việc trả lời câu hỏi “đại dương có bao nhiêu đảo” khó hơn bạn nghĩ rất nhiều. Không giống như việc kiểm tra sĩ số một lớp học, việc kiểm kê đảo trên toàn cầu gặp phải hàng loạt thách thức:
- Định nghĩa thế nào là một “hòn đảo”? Theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982, đảo là “vùng đất tự nhiên có nước bao bọc, khi thủy triều lên vùng đất này vẫn ở trên mặt nước” . Vậy còn những cồn cát nhỏ chỉ nhô lên khi thủy triều xuống thì sao? Hay những tảng băng trôi khổng lồ ở Bắc Cực? Ranh giới này rất mong manh.
- Sự khác biệt giữa “đảo” và “lục địa”: Đây là một câu hỏi kinh điển. Greenland, với diện tích hơn 2,1 triệu km², được công nhận là hòn đảo lớn nhất thế giới . Trong khi đó, Australia, dù nhỏ hơn Greenland rất nhiều so với một số lục địa, lại được xem là một lục địa. Sự phân định này dựa trên địa chất và kiến tạo mảng, chứ không chỉ dựa vào kích thước.
- Công nghệ thay đổi, số liệu thay đổi: Ngày xưa, chúng ta chỉ biết đến những hòn đảo lớn, có người ở. Nhưng với sự phát triển của công nghệ viễn thám, GIS và bản đồ vệ tinh, con người liên tục phát hiện ra hàng ngàn hòn đảo nhỏ, những rạn san hô vòng (atoll) và đảo đá ngầm mới. Ví dụ, năm 2023, Nhật Bản đã sử dụng công nghệ số hóa bản đồ hiện đại để “phát hiện” lại và nâng số lượng đảo của mình lên hơn gấp đôi, lên con số 14.125 .
Các loại đảo chính trong đại dương bao gồm đảo lục địa, đảo núi lửa và đảo san hô
Con số “gần đúng” cho các đại dương trên thế giới
Vậy, câu trả lời cuối cùng là gì? Nếu phải đưa ra một con số cho các đại dương, các nhà khoa học ước tính có khoảng từ 600.000 đến hơn 1 triệu hòn đảo trên toàn thế giới. Tuy nhiên, phần lớn trong số này là những đảo nhỏ, không người ở và thường xuyên thay đổi hình dạng do tác động của sóng, gió và thủy triều.
Chúng ta có thể hình dung rõ hơn qua một số thống kê sau:
- Các quốc gia “vương quốc đảo”: Thụy Điển là nước có số lượng đảo nhiều nhất thế giới với 267.570 đảo (chủ yếu là đảo nước ngọt và ven biển), tiếp theo là Na Uy (239.057 đảo) và Phần Lan (178.947 đảo) .
- Quốc gia quần đảo lớn nhất: Indonesia là một đại diện tiêu biểu cho thấy sự khó khăn trong việc kiểm kê. Quốc gia này tự nhận có khoảng 17.504 đến 18.307 hòn đảo, nhưng tổ chức Thủy đạc Quốc tế (IHO) chỉ công nhận khoảng 13.000 trong số đó .
- Việt Nam – quốc gia ven biển với hàng ngàn đảo: Từ xa xưa, ông cha ta đã ý thức được tầm quan trọng của biển đảo. Theo các tài liệu địa lý, vùng biển nước ta có khoảng 3.000 hòn đảo lớn nhỏ, trong đó có hai quần đảo lớn là Hoàng Sa và Trường Sa . Những hòn đảo này như những chiến hạm không thể chìm, khẳng định chủ quyền và là “tai mắt” bảo vệ đất liền.
Vị trí của 10 hòn đảo lớn nhất hành tinh trên bản đồ thế giới
Khám phá bảng xếp hạng 5 hòn đảo “khổng lồ” nhất hành tinh
Để bạn dễ hình dung, chúng ta hãy cùng điểm qua top 5 những “người khổng lồ” thực sự giữa đại dương. Những hòn đảo này có diện tích sánh ngang với cả một quốc gia rộng lớn.
| Hạng | Tên Đảo | Diện tích (km²) | Quốc gia / Vùng lãnh thổ | Đặc điểm nổi bật |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Greenland | 2.130.800 | Đan Mạch | Đảo lớn nhất thế giới, ~80% diện tích bị bao phủ bởi băng |
| 2 | New Guinea | 785.753 | Indonesia & Papua New Guinea | Đảo có núi cao nhất châu Đại Dương (Puncak Jaya) |
| 3 | Borneo | 748.168 | Brunei, Indonesia & Malaysia | Đảo duy nhất trên thế giới là lãnh thổ của 3 quốc gia |
| 4 | Madagascar | 587.713 | Madagascar | Nổi tiếng với hệ sinh thái độc đáo, nơi có loài vượn cáo (Lemur) |
| 5 | Đảo Baffin | 507.451 | Canada | Đảo lớn nhất Canada, có khí hậu Bắc Cực khắc nghiệt |
Hành trình khám phá đảo vẫn chưa dừng lại
Đối với những người làm công tác nghiên cứu biển như chúng tôi, việc tìm kiếm và kiểm kê các hòn đảo là một cuộc đua không có điểm dừng.
PGS.TS Nguyễn Hải Đăng, chuyên gia đầu ngành về địa chất biển tại Việt Nam, chia sẻ: “Mỗi lần công nghệ đo đạc tiến bộ, chúng tôi lại ‘thấy’ thêm những rạn san hô vòng mới hình thành hoặc những đỉnh núi ngầm vươn lên khỏi mặt nước. Đại dương vẫn đang ‘tự viết’ nên bản đồ của chính nó mỗi ngày.”
Đúng vậy, bên cạnh các đảo lục địa (từng là một phần của lục địa bị tách ra), còn có đảo đại dương – những hòn đảo được sinh ra từ lòng đất. Chúng có thể là đảo núi lửa hình thành từ dung nham phun trào như quần đảo Hawaii, hoặc đảo san hô được xây dựng qua hàng triệu năm bởi những sinh vật tí hon .
Minh họa quá trình hình thành đảo núi lửa từ điểm nóng trong lòng đất
Kết luận: Đại dương – Bức tranh muôn màu luôn biến đổi
Vậy, quay lại câu hỏi ban đầu, đại dương có bao nhiêu đảo? Câu trả lời chính xác nhất có lẽ là: Hơn 600.000, và con số này không ngừng thay đổi. Mỗi hòn đảo, dù lớn như Greenland hay chỉ là một đảo đá nhỏ giữa Biển Đông, đều là một phần không thể thiếu trong hệ sinh thái của hành tinh. Chúng là nơi cư trú của hàng triệu loài sinh vật, là lá chắn bảo vệ bờ biển và là kho tàng văn hóa, lịch sử vô giá.
Đừng chỉ nhìn vào những con số khô khan. Lần tới khi bạn nhìn thấy một hòn đảo trên bản đồ, hãy nghĩ về lịch sử hình thành đầy biến động, về hệ sinh thái riêng biệt và những câu chuyện của con người nơi đây. Hãy chung tay bảo vệ những “viên ngọc” giữa đại dương ấy trước những thách thức của biến đổi khí hậu và ô nhiễm rác thải nhựa.
Bạn có muốn biết hòn đảo nào gần Việt Nam nhất? Hay muốn tìm hiểu về thế giới kỳ bí dưới lòng đại dương? Hãy để lại bình luận, tôi sẽ giải đáp trong những bài viết tiếp theo!
